Vrijheid, afstemming en verantwoordelijkheid

Vrijheid vraagt afstemming en verantwoordelijkheid

Vrijheid wordt vaak opgevat als iets wat je vooral voor jezelf moet veiligstellen. De ruimte om je eigen keuzes te maken, je eigen pad te volgen en niet beperkt te worden door verwachtingen van anderen. Dat klinkt logisch, maar in relaties blijkt vrijheid zelden een solistisch begrip te zijn.

Zodra je je verbindt aan een ander, ontstaat er namelijk iets nieuws. Jouw vrijheid raakt aan die van de ander. Niet omdat één van beiden moet inleveren, maar omdat vrijheid in relatie vraagt om afstemming. En afstemming is geen vanzelfsprekend proces.

We zijn geneigd vrijheid te verwarren met autonomie: ik bepaal, ik kies, ik volg mijn gevoel. Maar autonomie zonder afstemming kan voor de ander onveilig worden. Wat voor jou voelt als ruimte, kan voor de ander voelen als afstand. Wat jij ervaart als trouw aan jezelf, kan door de ander worden beleefd als het ontbreken van betrokkenheid.

Dat maakt vrijheid in relaties niet minder waardevol, maar wel minder vrijblijvend.

Afstemming betekent niet dat je je wensen of verlangens opgeeft. Het betekent ook niet dat je altijd tot consensus moet komen. Afstemming vraagt dat je bereid bent om de impact van jouw keuzes serieus te nemen. Dat je onderzoekt wat jouw vrijheid betekent voor de ander, zonder jezelf daarin kwijt te raken.

Daarmee komt verantwoordelijkheid in beeld. Niet als last, maar als keerzijde van vrijheid. Wie kiest, draagt. Wie ruimte neemt, kijkt ook wat die ruimte doet. Dat geldt in kleine dingen, maar zeker ook in grote keuzes over werk, ontwikkeling, tijd en richting.

Afstemming schuurt soms. Omdat waarden kunnen botsen. Omdat verlangens niet altijd parallel lopen. Omdat verschil niet direct oplosbaar is. Juist daar wordt duidelijk of vrijheid gedragen wordt, of alleen geclaimd.

Misschien is vrijheid in relaties daarom geen kwestie van zo min mogelijk beperking, maar van gelijkwaardige afstemming. Van het samen dragen van verschil, mét verantwoordelijkheid voor wat je kiest.

Niet omdat het moet.

Maar omdat vrijheid anders leeg blijft.