Waarom gelijkwaardigheid geen gedrag is
Ik wil graag even stilstaan bij het begrip gelijkwaardigheid. Dat wordt vaak gebruikt, maar zelden precies bedoeld. Voor mij raakt dit begrip aan de kern van wat wij als mens zijn.
Gelijkwaardigheid is geen gedrag. Het is geen houding, geen manier van doen, geen afspraak die je met elkaar maakt. Gelijkwaardigheid is een gegeven. Wij zijn gelijkwaardig.
Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar in de praktijk blijkt het een lastig uitgangspunt. We zijn immers allemaal verschillend. In achtergrond, karakter, talenten, mogelijkheden en beperkingen. En juist daar ontstaat vaak verwarring: verschil wordt onbewust gekoppeld aan meer of minder waard zijn.
Maar als je het mens-zijn zelf als uitgangspunt neemt, valt die vergelijking weg. Als homo sapiens zijn we niet met elkaar te meten. Prestaties, vaardigheden, kennis en resultaten kun je vergelijken. Mensen niet. Ieder mens die mens is, is gelijkwaardig. Ongeacht huidskleur, intellect, lichaam, gezondheid of mogelijkheden.
Die gelijkwaardigheid hoef je dus niet te verdienen. Je hoeft haar ook niet te bewijzen. Ze is er al.
Waarom is dit belangrijk in het kader van veiligheid? Omdat veiligheid in relaties vaak onder druk komt te staan zodra gelijkwaardigheid wordt verward met gedrag. Dan ontstaat het idee dat je gelijkwaardig bent als je je op een bepaalde manier opstelt. Als je rustig blijft. Als je het goed verwoordt. Als je rekening houdt met de ander.
Maar op het moment dat gelijkwaardigheid afhankelijk wordt van gedrag, is zij geen gegeven meer, maar een voorwaarde. En waar voorwaarden ontstaan, ontstaat ook onveiligheid. Want dan kan gelijkwaardigheid verloren raken zodra iemand afwijkt, faalt of tekortschiet.
Gelijkwaardigheid betekent niet dat alles hetzelfde is of moet zijn. Het betekent ook niet dat alles kan of mag. Grenzen, verantwoordelijkheid en verschil blijven bestaan. Maar ze bestaan binnen een kader waarin niemand meer of minder mens is dan de ander.
Misschien helpt het om gelijkwaardigheid niet te zien als iets wat je doet, maar als iets wat je erkent. Niet bij de ander, maar eerst bij jezelf.
Wat verandert er in een relatie als gelijkwaardigheid geen gedrag is, maar een uitgangspunt?
